SAYI SAYMASINI BİLİYORMUSUNUZ?

Bugün Evrim Modelini kabul etmeyen inanç faktörü, beyin datasında, genlerin somutlaştırdığı bir seviye mahkumudur. Doğal olarak bu düzey, davranış biçimlerini kıyasıya etkilemektedir.
Unutulmamalıdır ki, insani davranışları anlamanın bir yolu insanın oluşturduğu etkinliklerin yanı sıra, aynı mekânı ve belirli temel yapı taşlarını paylaştığı hayvanların davranışlarını olabildiğince tanıyabilmekten geçer.

Hayvanlarda bilinç var mıdır?
Hayvanlar kendileri hakkında ne bilirler?..
Gibi sorular ve yanıtları, davranış bilimleriyle uğraşanlar için çok önemlidir ve bu konuda birçok araştırma yapılmış, yazılar yayımlanmıştır.(1)

TÜBİTAK' ın Popüler Bilim Kitapları serisinin 100. kitabı olarak dilimize çevrilen Marian Stamp Dawkins' in Hayvanların Sessiz Dünyası adlı kitabında da işte bu türden sorulara karşılık verilmeye çalışılmış...
Özellikle hayvanlarda sayı kavramı olup olmadığı tartışılırken anlatılan çok güzel ve zekice planlanmış bir deney örneği var.
Deneyi gerçekleştirenler, Kanada' daki Guelph Üniversitesi'nden Hank Davis ile öğrencisi Sheree Ann Bradford adlı araştırmacılar. İlk olarak bir kutu ve on iki fare almışlar. Sonra kutunun içinde hepsinin girişleri aynı yöne bakan ve yine kutuyla dik açı oluşturacak şekilde açılan altı tünel yapmışlar.
Tüm tünellerin girişlerinde açılır kapanır bir yaylı kapı, diğer uçlarındaysa yiyecek bulunuyormuş. Bu altı tünelden yalnızca birisinin yaylı kapısı fare tarafından açıldıktan sonra, tünelin ucuna dek gidilebiliyormuş; çünkü diğer tünellere farenin kapıyı açmasının ardından  yiyeceğe ulaşmasını engelleyen yaylı bir düzenek konmuş.
Fareler dörderli üç gruba ayrılmış. Her grup için deney düzeneğindeki sadece bir tünel, kapı açıldıktan sonra engel olmadan farenin yiyeceğe ulaşmasına izin veriyormuş. Birinci grubun üyeleri yalnızca 3. tüneldeki yiyeceğe, ikinci gruptakiler 4. tüneldeki yiyeceğe, üçüncü gruptakiler ise yalnızca 5. tüneldeki yiyeceğe ulaşabiliyorlarmış.
Her tünelin sonunda yiyecek bulunduğundan, farelerin koku alarak hangi tünele girmeleri gerektiğini anlamaları olasılığının ortadan kalkmış olduğunu anımsatmama gerek yok sanırım.
Girişteki yaylı kapı, tünelin içini görmelerini engellediği için, ikinci kapının varlığını görmeleri de mümkün değilmiş ayrıca... Farelerin kutuya bırakıldığı kapı, tünellerin sol tarafında yer alıyormuş.
Araştırmacılar her seferinde tünellerin sırasını bozarak, örneğin bir kez üçüncü sırada olan tüneli ikinci kez beşinci sıraya koyarak, her deneyin ardından farelerin herhangi bir koku işareti koyma olasılığını dışlamak için tünellerin kaplamasını değiştirerek, giriş kapısına ve de birbirlerine olan uzaklıklarını tekrar rastgele farklılaştırarak farelerin ancak girişten itibaren soldan tünelleri sayıp problemi çözebilecekleri bir düzenek oluşturmuşlar.
Sonuç şu olmuş: Yiyeceklerini üçüncü tünelden almaya alışmış fareler, her seferinde hiç sektirmeden soldan üçüncü tünele, dördüncü tünel grubu ise hiç şaşırmadan soldan dördüncü tünele gitmişler.
Daha ilginç olan ise, beşinci tünelden yiyecek yemeye alışmış olanların davranışı imiş. Bu grubun fareleri her defasında önce doğrudan en sona gidip sonra geriye dönüp, sondan ikinci tünele gidiyorlarmış, yani beşinci ve doğru tünele.
Araştırmacılar, son olarak deney düzeneğinde bir değişiklik daha  yapmışlar. Tünellerden bazıları karşı duvara yerleştirilmiş. Ama fareler yine ustalıkla kendi tünellerini hiç şaşmadan bulabilmişler.
Sanırım bu deney, basit düzeyde de olsa farelerin sayı kavramına sahip olduğunu göstermeye yeter.

Peki...
Acaba biz sayı saymasını biliyor muyuz.!

Ahmet F. Yüksel
Londra - 10.2.2000